Projekt ustawy o biegłych sądowych stanowi ważny krok w kierunku uporządkowania systemu opiniowania w Polsce. Jego założenia odpowiadają na realne potrzeby – poprawę jakości opinii, skrócenie czasu postępowań oraz zwiększenie przejrzystości działania biegłych.
Analiza przeprowadzona przez szerokie grono specjalistów pokazuje jednak, że aby reforma była skuteczna, projekt wymaga dopracowania w kilku kluczowych obszarach.
Koordynatorem zbieranych uwag był: biegły Piotr Korobczuk z Łodzi.
W konsultacjach udział wzięło łącznie ponad 400 osób.
Równowaga między wymaganiami a wynagrodzeniem
Projekt zakłada podniesienie standardów wobec biegłych, co jest kierunkiem słusznym. Jednocześnie nie odnosi się do kwestii wynagrodzeń.
W ocenie ekspertów skuteczna reforma powinna uwzględniać oba te elementy równolegle – tak, aby zachęcać do pracy w zawodzie i utrzymać wysoką jakość opiniowania.
Model certyfikacji – potrzeba doprecyzowania
Wprowadzenie centralnej certyfikacji to istotna zmiana systemowa. Wątpliwości budzi jednak jej praktyczna skuteczność w ocenie specjalistycznej wiedzy w bardzo różnych dziedzinach.
Wskazuje się na potrzebę takiego zaprojektowania systemu, który zapewni realną, merytoryczną weryfikację kompetencji.
Niezależność i przejrzystość systemu
Eksperci zwracają uwagę na znaczenie transparentnych zasad powoływania organów certyfikujących oraz ograniczenia ryzyka nadmiernej centralizacji.
Kluczowe jest utrzymanie niezależności biegłych oraz zaufania do całego systemu.
Zakres regulacji i obciążenia administracyjne
Projekt wprowadza nowe struktury i procedury. Warto rozważyć, czy ich zakres jest proporcjonalny do zakładanych efektów.
Zbyt rozbudowany system może prowadzić do zwiększenia kosztów i wydłużenia procesów, zamiast ich uproszczenia.
System kontroli jakości opinii
Jednym z kluczowych elementów reformy powinny być skuteczne mechanizmy oceny jakości opinii.
W analizie wskazano potrzebę:
- wprowadzenia niezależnego mechanizmu rozpatrywania uwag i skarg,
- systematycznej ewaluacji działania ustawy,
- uwzględniania doświadczeń praktyków (np. sędziów i biegłych).
Spójność i precyzja przepisów
Projekt zawiera obszary wymagające doprecyzowania – zarówno w zakresie definicji, jak i konkretnych rozwiązań systemowych.
Ich uporządkowanie pozwoli ograniczyć ryzyko rozbieżnych interpretacji i usprawni stosowanie przepisów w praktyce.
Rekomendowane kierunki zmian
W oparciu o przeprowadzoną analizę eksperci wskazują na potrzebę:
- powiązania wymagań z adekwatnym systemem wynagrodzeń,
- doprecyzowania modelu certyfikacji,
- zwiększenia udziału środowiska eksperckiego w systemie,
- uproszczenia procedur i ograniczenia nadmiernej biurokracji,
- wprowadzenia skutecznych narzędzi oceny jakości i ewaluacji ustawy.
Projekt ustawy o biegłych sądowych odpowiada na istotne wyzwania systemowe i ma potencjał, by realnie poprawić funkcjonowanie opiniowania w Polsce.
Jednocześnie jego skuteczność będzie zależała od uwzględnienia uwag środowiska eksperckiego oraz dalszego dialogu na etapie legislacyjnym.
Warto dodać, że mamy świadomość, iż uwagi i propozycje można by jeszcze bardziej rozszerzyć i dopracować. Nie było to jednak możliwe na zbyt ograniczony czas przewidziany przez Ministerstwo na konsultacje.
Skrót został opracowany przez AI. Kilka z nieujętych Waszych uwag zostały zachowane na etap kolejnych konsultacji i propozycji.
Pełna treść uwag oraz wyniki ankiety:
Ankieta robocza
Dziękujemy za Wasz wkład i przesyłane uwagi. W szczególności:
biegły Paweł Cuper, biegły Mariusz Czekaj, biegły Tomasz Hiszpański, Damian Skowronek, biegły Dawid Doliński, biegła Tatiana Korniak, biegły Janusz Bielski i wielu innych!
